SAP'de Tayin (ZUONR) nereden dolar: satıcı ve mutabakat hesabının sıralama anahtarı (OB16), FB65'te fatura referansı ve elle değişiklik testi.
Kullanıcı Tayin alanını boş bıraktığında SAP onu nereden dolduruyor? Satıcının ve mutabakat hesabının sıralama anahtarı, FB65'te fatura referansı, elle değişiklik ve kapanmış faturaya referans, adım adım test.
Bu yazı ECC 6.0 EhP8 üzerinde yazıldı. Kullanılan işlemler: OB16, FK02, FS00, FB60, FB65, FBL1N ve SE16; alan Tayin (ZUONR).
Neden bu kadar önemli bir alan?
Satıcı ve müşteri kalem listelerinde (FBL1N, FBL5N) en çok kullanılan sütunlardan biri Tayin'dir. Liste varsayılan olarak bu alana göre sıralanır. Otomatik denkleştirme (F.13) de kalemleri çoğunlukla bu alana göre eşleştirir. Bir faturanın, iadesinin ve ödemesinin Tayin alanı aynı değeri taşırsa, bu kalemler listede yan yana görünür ve otomatik olarak denkleştirilebilir.
Bu yazıda, kullanıcı Tayin alanını boş bıraktığında SAP'nin bu alanı nereden doldurduğunu adım adım test ediyoruz. Özellikle şu soruların cevabını arıyoruz:
- Satıcının ana verisindeki sıralama anahtarı ile mutabakat hesabının sıralama anahtarı farklıysa hangisi geçerli olur?
- Faturaya referansla girilen bir alacak dekontunun Tayin alanı kendi referansından mı dolar, faturadan mı?
- Kullanıcı Tayin'i elle değiştirirse ne olur?
- Kapanmış bir faturaya referans verilirse ne olur?
Sıralama anahtarı: Tayin'in kuralı
Sıralama anahtarı, Tayin alanının hangi belge alanından doldurulacağını söyleyen bir kuraldır. Tanımlar OB16 ile görüntülenir. SAP'nin hazır anahtarlarından en sık kullanılan ikisi şunlar:
- 001 Kayıt tarihi: Tayin'e kayıt tarihi yazılır (ör. 20261114). Ana hesaplarda yaygın olarak kullanılır.
- 009 Harici belge no.: Tayin'e belge başlığındaki Referans alanı (XBLNR) yazılır. Satıcılarda tercih edilir, çünkü referans alanına satıcının fatura numarası girilir.
- [accordion]
- OB16: hazır sıralama anahtarları
- 009 anahtarının ayrıntısı: XBLNR, 16 karakter
-
009'un ayrıntısına girildiğinde anahtarın tek bir alandan oluştuğu görülür: XBLNR (Referans), uzunluk 16. Referans alanı da 16 karakter olduğu için fatura numarası kesilmeden kopyalanır. Bir anahtar en fazla dört alanın birleşiminden kurulabilir; kendi ihtiyacınıza göre örneğin "referans + belge tarihi" gibi bir anahtar da tanımlayabilirsiniz.
Ekran 2: OB16: 009 anahtarının ayrıntısı.
Satıcı mı, mutabakat hesabı mı?
Sıralama anahtarı hem satıcının şirket kodu verilerinde (FK02 → Hesap yönetimi) hem de ana hesabın şirket kodu verilerinde (FS00 → Denetim verileri) tanımlanır. Bizim sistemde satıcı 3000000'de 009, satıcının mutabakat hesabı 320000000'da ise 001 var:
- [tab]
Bir faturanın giriş görünümü hangisinin geçerli olduğunu açıkça gösteriyor. Satıcı satırının Tayin'inde faturanın referansı, gider ve KDV satırlarında ise kayıt tarihi var:
![]() |
Ekran 5: Fatura giriş görünümü: satıcı satırında referans, ana hesap satırlarında tarih. |
Kural basit: her satırın Tayin'ini, o satırın kaydedildiği hesabın sıralama anahtarı belirler. Satıcı satırı satıcıya kaydedilir, bu yüzden satıcının anahtarı (009) uygulanır. Gider ve KDV satırları doğrudan ana hesaplara kaydedilir, onlarda ana hesabın anahtarı (001) geçerlidir. Peki satıcıda sıralama anahtarı hiç olmasaydı, satıcı satırında mutabakat hesabının anahtarı devreye girer miydi? Bunu görmek için satıcının ana verisindeki sıralama anahtarını geçici olarak sildik (alan bizim kurgumuzda zorunlu olduğu için önce hesap grubunun alan durumunu isteğe bağlıya çevirdik) ve bir fatura kaydettik.
![]() |
Ekran 6: Satıcıda sıralama anahtarı yokken: satıcı satırında Tayin boş, ana hesap satırlarında tarih. |
Satıcı satırının Tayin'i boş kaldı. 320000000'daki 001 anahtarı satıcı satırına uygulanmadı; gider ve KDV satırları ise yine kendi hesaplarının anahtarıyla doldu. Yani mutabakat hesabındaki sıralama anahtarı, satıcı satırının Tayin'ini ne satıcıda anahtar varken ne de yokken etkiliyor. Mutabakat hesabına doğrudan kayıt da yapılamadığı için bu alanın Tayin üzerinde pratik bir etkisi yok. Satıcı satırlarında Tayin istiyorsanız, anahtarı satıcının ana verisinde tanımlamanız gerekir. Testten sonra satıcıya 009 anahtarını geri girdik ve alan durumunu eski haline getirdik.
![]() |
Ekran 7: Simülasyon: ana hesap satırlarında bile Tayin henüz boş; tarih ancak kayıt anında yazılıyor. |
Fatura referanssız alacak dekontu
Önce en basit durum: satıcıdan gelen bir iade faturasını, hiçbir faturaya bağlamadan FB65 ile kaydediyoruz. Referans MCS-IAD-0006, tutar 120 TRY.
![]() |
Ekran 8: FB65: fatura referanssız dekont. |
Ödeme sekmesinde Fatura ref alanı boş. Dikkat çeken ikinci şey, ödeme koşulunun da boş olması. Satıcının ana verisinde TR30 tanımlı olduğu halde dekont bu koşulu almadı. Vade tarihi temel tarihin kendisi: dekont "vadesi gelmiş" sayılıyor.
![]() |
Ekran 9: Fatura referanssız dekontun Ödeme sekmesi: koşul yok, vade = temel tarih. |
Kaydedilen belgede Tayin, sıralama anahtarı 009'un beklendiği gibi kendi referansıyla dolmuş:
![]() |
Ekran 10: Dekont 1700000002: Tayin = MCS-IAD-0006. |
Faturaya referanslı alacak dekontu
Şimdi aynı işlemi bir faturaya bağlayarak yapıyoruz. Satıcıya 1.200 TRY'lik bir fatura (referans MCS-2026-0005) girdik:
![]() |
Ekran 11: Fatura 1900000004: satıcı satırında Tayin = MCS-2026-0005. |
FB65'te dekontu girerken Ödeme sekmesinde Fatura ref alanına faturanın belge numarasını, mali yılını ve satıcı kaleminin numarasını (1) yazıp Enter'a bastığımızda, durum çubuğunda "Veriler kopyalandı" iletisi çıkıyor ve iki alan faturadan dolduruluyor:
- Ödeme koşulu ve vade: TR30, vade 14.12.2026. Dekont faturayla aynı gün vadeli oluyor.
- Tayin: Ayrnt. sekmesindeki Tayin alanı MCS-2026-0005 ile doluyor. Bu alan satıcı satırının Tayin'idir. Alt kısımdaki kalem tablosunda görünen Tayin sütunu ise gider satırına aittir; ikisini karıştırmamak gerekir.
![]() |
Ekran 12: Fatura referansı girildi: "Veriler kopyalandı", ödeme koşulu TR30. |
![]() |
Ekran 13: Ayrnt. sekmesi: satıcı satırının Tayin'i faturadan kopyalandı. |
Daha önce aynı şekilde girdiğimiz iki dekontun kalem listesine bakınca sonuç net: Referans sütununda dekontların kendi numaraları (MCS-IAD-0004, MCS-IAD-0005), Tayin sütununda faturanın referansı (MCS-2026-0004) var. Fatura ve iki iadesi aynı Tayin'le yan yana duruyor. Onları kapatan ödeme (1500000003) referanssız girildiği için onun Tayin'i boş. Aynı bilgi BSEG tablosunda da doğrulanabiliyor:
- [tab]
Kullanıcı Tayin'i değiştirirse?
Kopyalanan Tayin değeri sıradan bir giriş değeri. Ayrnt. sekmesinde ELLE-TEST yazıp kaydettik:
- [tab]
Elle girilen değer korunuyor. Böylece mekanizma tamamen netleşiyor. Ortada bir "öncelik kuralı" yok, bir sıra var:
- Fatura referansı girilir → Tayin ve ödeme koşulu faturadan ekrana kopyalanır. Alan bu sırada doluysa bile üzerine yazılır.
- Kullanıcı isterse Tayin'i değiştirir.
- Kayıt anında Tayin hâlâ boşsa sıralama anahtarı doldurur.
Fatura referanssız dekontta 1. adım hiç olmadığı için 3. adım çalışır. Faturaya referanslı dekontta alan 1. adımda dolduğu için sıralama anahtarına iş kalmaz.
Kapanmış faturaya referans
Fatura referansı daha önce ödenip denkleştirilmiş bir faturayı gösterirse, SAP "Denkleştirilen kalem için fatura referansı" uyarısı veriyor. Uyarı Enter ile geçilebiliyor, ama bu durumda ne ödeme koşulu ne de Tayin kopyalanıyor. Kapanmış bir faturanın artık ödenecek bir vadesi olmadığı düşünülürse davranış mantıklı: bağ kuruluyor ama veri taşınmıyor.
![]() |
Ekran 18: Kapanmış faturaya referans: uyarı, ödeme koşulu boş. |
Uyarıyı geçtikten sonra Ayrnt. sekmesindeki Tayin alanı da boş kalıyor:
![]() |
Ekran 19: Kapanmış faturaya referans: Ayrnt. sekmesinde Tayin boş. |
Referansı MCS-IAD-0008 olan bu dekontu kaydettiğimizde, Tayin'i kayıt anında sıralama anahtarı doldurdu. Sonuç, fatura referanssız dekontla aynı: dekontun kendi referansı.
![]() |
Ekran 20: Dekont 1700000004: Tayin = MCS-IAD-0008. |
Pratikte ne işe yarar?
Otomatik denkleştirmede (F.13) satıcılar için OB74'te ölçüt olarak Tayin (ZUONR) kullanıyorsak, bu davranış büyük bir kolaylık sağlar. Fatura, faturaya referanslı iadeleri ve faturanın referansıyla girilmiş bir ödeme aynı Tayin'i taşır. Grubun net bakiyesi sıfır olduğunda F.13 hepsini tek seferde kapatır. Kurulumu ve iş alanlarına etkisini otomatik denkleştirme yazısında anlatmıştım.
![]() |
Ekran 21: OB74: satıcılar için denkleştirme ölçütü ZUONR. |
Özet: kural aslında basit
Bütün testleri bir araya getirince ortaya üç cümlelik bir kural çıkıyor:
- Tayin kayıt anında boşsa, sıralama anahtarı doldurur. Satıcıda 009 tanımlıysa Referans alanında yazan değer gelir.
- Fatura referansı açık bir faturaya verilirse Tayin faturadan kopyalanır ve bu kopyalama o ana kadar elle yazılmış değeri ezer.
- Kopyalamadan sonra Tayin elle değiştirilirse elle girilen değer korunur.
Fatura kapanmışsa 2. adım hiç çalışmaz ve 1. adıma düşülür.
| Durum | Tayin | Ödeme koşulu / vade |
|---|---|---|
| Fatura referansı yok | Sıralama anahtarı (009 → kendi referansı) | Boş / temel tarih |
| Açık faturaya referans | Faturanın Tayin'i kopyalanır | Faturanınki |
| Açık faturaya referans, sonra elle değişiklik | Elle girilen değer | Faturanınki |
| Önce elle Tayin, sonra açık faturaya referans | Faturanın Tayin'i (elle değer ezilir) | Faturanınki |
| Kapanmış faturaya referans | Kopyalanmaz (uyarı); sıralama anahtarı doldurur | Kopyalanmaz |
- Satıcı satırının Tayin'ini yalnız satıcının sıralama anahtarı belirler. Satıcıda anahtar yoksa Tayin boş kalır; mutabakat hesabındaki anahtar devreye girmez.
- Sıralama anahtarı yalnız kayıt anında ve Tayin boşsa çalışır.
- Fatura referansı, Tayin'i ve ödeme koşulunu giriş ekranına faturadan kopyalar; kullanıcı Tayin'i yine de değiştirebilir.
Bu yazı, IDES sisteminde CATR hesap planıyla kurulan TR10 şirket kodu serisinin bir parçası. Serinin diğer yazıları için TR10 etiketli yazılara bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Otomatik Denkleştirmede İş Alanı Farkı ve 393 Hesap (F.13)
- FI Modülünde Satıcı Ana Verisi Değiştirme (FK02)
- FI Modülünde Satıcı Faturasının Girilmesi (FB60)
- FI Modülünde Satıcı Münferit Kalem Listesi (FBL1N)
- Ana Hesap Oluşturma İşlemleri (FS00)
SAP, SAP SE'nin ticari markasıdır. Bu yazıdaki ekranlar bir deneme sisteminden alınmıştır.





















YORUMLAR