SAP S/4HANA masraf yeri planlaması: KP26 ile aktivite miktarı, KP06 ile masraf planlama, KSPI ile plan fiyat hesaplama ve planlama düzeni adım adım.
Bu fiyat yanlış ya da eksik olursa ürün maliyetlendirmesi yanlış bir standart maliyet üretir. Üretim onayları ve aktivite dağıtımları da yanlış tutarlarla değerlenir.
Bu yazıda, sandbox sistemimizde kurduğumuz örnek şirket SMUH – İstanbul Jenerik İlaç A.Ş. üzerinde şu soruları yanıtlıyoruz:
- Plan aktivite fiyatı hangi adımlarla, hangi sırayla hesaplanır?
- KSPI ilk çalıştırmada neden sıfır fiyat getirebilir?
- Masraf, aynı masraf yerindeki birden fazla aktivite türü arasında nasıl bölünür?
- Kendi planlama düzenimizi nasıl yaratır ve planlama ekranında nasıl kullanırız?
Senaryo
Örnekte tek bir üretim masraf yeri ve üç aktivite türü kullanıyoruz.
| Öğe | Değer |
|---|---|
| Kontrol kodu | SMUH (İstanbul Jenerik İlaç A.Ş.) |
| Plan versiyonu | 0 – Plan/fiili versiyonu |
| Mali yıl / dönemler | 2026 / 1–12 |
| Masraf yeri | 10A001 – Harbiye Montaj Hattı-1 |
| Aktivite türleri | DIRISC (direkt işçilik), HAZIRL (hazırlık), MAKINE (makine saati) |
| Primer masraf çeşidi | 720000111 – Direkt işçilik-normal ücret |
Planlamanın sırası
Masraf yeri planlamasında adımların sırası önemlidir, çünkü her adım bir sonrakini besler:
- İstatistiksel gösterge planlaması (KP46): Personel sayısı ya da m² gibi dağıtım anahtarları planlanır.
- Aktivite miktarı planlaması (KP26): Her masraf yerinin ne kadar aktivite üreteceği girilir.
- Masraf planlaması (KP06): Primer masraflar ve diğer masraf yerlerinden alınacak aktiviteler planlanır.
- Plan dağıtım ve yüklemeleri (KSVB, KSUB): Yardımcı masraf yerlerinin masrafları üretim masraf yerlerine aktarılır.
- Plan fiyat hesaplaması (KSPI): Biriken plan masrafı, plan aktivite miktarına bölünerek fiyat bulunur.
Bu yazıda tek masraf yeriyle çalıştığımız için 1. ve 4. adımları atlıyoruz.
Adım 1: Plan versiyonunu kontrol edin (OKEQ)
Planlamaya başlamadan önce versiyon 0'ın SMUH kontrol kodu ve 2026 mali yılı için planlamaya açık olması gerekir. Aynı ekranda plan fiyatının nasıl hesaplanacağı da belirlenir.
Bizim örneğimizde plan fiyat hesaplaması 2 – Ortalama birim fiyat olarak seçili. Bu ayarla KSPI yıllık masrafı yıllık miktara böler ve her döneme aynı fiyatı verir. Dönemsel fiyat seçilseydi her ayın fiyatı o ayın masrafına ve miktarına göre ayrı hesaplanırdı.
 |
Ekran 1: OKEQ – SMUH kontrol kodu, versiyon 0, mali yıl 2026: plan birim fiyat hesaplama yöntemi 2, ortalama birim fiyat |
Adım 2: Aktivite miktarlarını planlayın (KP26)
KP26'da masraf yerinin her aktivite türü için yıl içinde ne kadar aktivite üreteceğini gireriz. Giriş ekranında versiyon, dönem aralığı, mali yıl, masraf yeri ve aktivite türü sorulur.
 |
Ekran 2: KP26 başlangıç ekranı – düzen 1-201, versiyon 0, dönem 1–12, mali yıl 2026 |
Genel bakış ekranında şu değerleri girdik:
| Aktivite türü | Plan aktivitesi (SA) | Kapasite (SA) | Dağıtım anahtarı | Plan fiyat göstergesi | Eşdeğerlik sayısı |
|---|---|---|---|---|---|
| DIRISC | 1.600 | 2.000 | 2 | 1 | 1 |
| HAZIRL | 200 | 250 | 2 | 1 | 1 |
| MAKINE | 1.200 | 1.500 | 2 | 1 | 1 |
Dağıtım anahtarı 2, yıllık miktarı 12 döneme eşit dağıtır. Eşdeğerlik sayıları ise birazdan göreceğimiz gibi masrafın aktiviteler arasında nasıl bölüneceğini belirler.
 |
Ekran 3: KP26 genel bakış – 10A001'in üç aktivite türü için plan aktivitesi, kapasite ve plan fiyat göstergesi 1 |
En önemli alan plan fiyat göstergesidir:
| Gösterge | Fiyatı kim belirler | KSPI çalıştıktan sonra |
|---|---|---|
| 1 | Plan masrafı ÷ plan aktivite miktarı | Hesaplanan fiyat yazılır |
| 2 | Plan masrafı ÷ kapasite | Hesaplanan fiyat yazılır |
| 3 | Kullanıcı (elle girilen fiyat) | Elle girilen fiyat korunur |
Gösterge 1 seçiliyken elle bir fiyat girerseniz, bu fiyat yalnızca KSPI çalışana kadar geçerli olur. Gösterge 2 ise kullanılmayan kapasitenin masrafını ürüne yüklemez, masraf yerinde bırakır.
Adım 3: İlk deneme – KSPI neden sıfır döndü?
Bu noktada KSPI'yı deneme modunda çalıştırdık. İşleme hatasız tamamlandı ama tüm fiyatlar 0,00 geldi.
 |
Ekran 4: KSPI deneme çalıştırması – plan masrafı olmadığı için tüm fiyatlar 0,00 |
Nedeni basit: KSPI fiyatı plan masrafını plan miktarına bölerek bulur. Masraf yerine henüz hiç masraf planlamadığımız için hesap 0 ÷ 1.600 = 0 oluyor. Yani eksik olan adım KP06.
Adım 4: Masrafları planlayın (KP06)
KP06'da masraf yerinin primer masraflarını planlarız. Giriş ekranındaki aktivite türü alanını boş bırakmak, masrafın aktiviteden bağımsız planlanacağı anlamına gelir.
 |
Ekran 5: KP06 başlangıç ekranı – düzen 1-101, aktivite türü alanı boş |
Genel bakış ekranında tek bir satır giriyoruz:
| Masraf çeşidi | Planlanan sabit masraf | Dağıtım anahtarı |
|---|---|---|
| 720000111 – Direkt işçilik-normal ücret | 3.000.000,00 | 2 |
 |
Ekran 6: KP06 genel bakış – 720000111 için 3.000.000,00 sabit masraf; değişken masraf sütunu girişe kapalı |
Bu ekranda değişken masraf sütununun girişe kapalı olduğunu fark edeceksiniz. Bu bir hata değil. Değişken masraf, bir aktivitenin miktarına göre değişen masraftır. Aktivite türü boş bırakıldığında bağlanacak bir miktar olmadığı için sistem değişken masraf girişine izin vermez.
Değişken masraf planlamak isterseniz giriş ekranında aktivite türünü doldurmanız gerekir; buna aktiviteye bağlı planlama denir. Bu durumda masraf doğrudan o aktivite türüne atanır ve aşağıdaki ayrıştırmaya girmez.
Adım 5: KSPI'yı tekrar çalıştırın
KP06'yı kaydettikten sonra KSPI'yı yine deneme modunda çalıştırdık. Bu kez fiyatlar oluştu:
| Aktivite türü | Payına düşen masraf | Plan miktarı (SA) | Sonuç |
|---|---|---|---|
| DIRISC | 1.000.000 | 1.600 | 625,00 / SA |
| HAZIRL | 1.000.000 | 200 | 5.000,00 / SA |
| MAKINE | 1.000.000 | 1.200 | 8.333,33 / 10 SA |
 |
Ekran 7: KSPI deneme çalıştırması – 625,00 / 5.000,00 / 8.333,33 (MAKINE için fiyat birimi 10) |
Bu sonuçtan üç şey öğreniyoruz:
- Masraf eşit bölündü. Ayrıştırma kuralı tanımlanmadığında masraf yerinin aktiviteden bağımsız masrafı eşdeğerlik sayılarına göre bölünür. Üç aktivitenin eşdeğerlik sayısı 1 olduğu için her birine 1.000.000 düştü. Plan miktarları bölmeyi etkilemedi.
- Fiyat birimi kendiliğinden değişti. MAKINE için 1.000.000 ÷ 1.200 = 833,333… çıkıyor. İki ondalıkla yuvarlama hassasiyet kaybettireceği için KSPI fiyat birimini 10'a çıkardı. Fiyat 10 saat için 8.333,33, yani saat başına 833,33.
- Fiyatın tamamı sabit. Masrafı aktiviteden bağımsız ve sabit planladığımız için toplam fiyat ile sabit fiyat aynı.
Eşit bölme bizim örneğimizde HAZIRL için gerçekçi olmayan bir fiyat üretti: yalnızca 200 saat, 1.000.000 masraf taşıyor. Gerçek bir kurulumda ya bir ayrıştırma yapısı tanımlanır ya da eşdeğerlik sayıları anlamlı girilir. Örneğin eşdeğerlik sayıları plan miktarlarıyla orantılı girilseydi, üç aktivitenin fiyatı da 1.000 çıkardı.
Masraf çeşidinin kendisi de bu sorunu gösteriyor: 720000111 direkt işçilik ücreti, ama eşit bölmede makine saatine ve hazırlığa da dağıtıldı. Gerçek bir kurulumda bu masraf ya KP06'da aktivite türü DIRISC girilerek doğrudan bu aktiviteye planlanır ya da bir ayrıştırma yapısıyla DIRISC'e yönlendirilir.
Adım 6: Kendi planlama düzeninizi yaratın
KP26'da gördüğümüz sütunlar 1-201 adlı standart planlama düzeninden gelir. Standart düzenleri değiştirmek yerine kopyalayıp kendi düzenimizi yaratmak doğru yaklaşımdır.
IMG yolu: Maliyet muhasebesi ve kontrol › Masraf yeri muhasebesi › Planlama › Manuel planlama › Kullanıcı tanımlı planlama düzenleri › Aktivite türü planlaması için planlama düzeni yarat
 |
Ekran 8: Z1-201 planlama düzeninin 1-201'den kopyalanarak yaratılması |
Açılan ekran bir Report Painter formudur. Report Painter, SAP'de hem raporların hem de planlama ekranlarının düzenini tanımlamakta kullanılır.
 |
Ekran 9: Report Painter – Z1-201 düzen tanımı |
Düzende iki tür sütun vardır:
- Karakteristik sütunu satırı tanımlar; örneğin hangi aktivite türü olduğunu.
- Gösterge sütunu girilen ya da gösterilen değeri tutar; örneğin plan aktivite miktarını.
Aktivite türü sütununa çift tıkladığımızda açılan Öğe tanımı penceresinde Küme ve Değişken seçeneklerinin birlikte işaretli olduğunu görüyoruz. Değişken olarak LAGRU tanımlı. Bu, aktivite türünün düzende sabitlenmediği, KP26 giriş ekranından geldiği anlamına gelir. KP26'da tek bir aktivite türü, bir aralık ya da bir grup girebilmemizin nedeni budur.
 |
Ekran 10: Öğe tanımı: Aktivite türü – değer LAGRU değişkeninden geliyor |
Plan aktivitesi sütununda ise hiç karakteristik seçilmemiş; Gösterge alanında "Planlanmış aktivite" seçili. Bu sütun, satırdaki aktivite türü için girilen miktarı tutar.
 |
Ekran 11: Öğe tanımı: Plan aktivitesi – gösterge: Planlanmış aktivite |
Adım 7: Düzeni planlayıcı profiline atayın (KP34, KP04)
Düzeni yaratmak tek başına yetmez. KP26'yı açtığınızda hangi düzenin geleceğini planlayıcı profili belirler. Standart profil genellikle SAPALL'dır ve KP26 için 1-201'i getirir.
- KP34 ile SAPALL'ı kopyalayarak kendi profilinizi yaratın (örneğimizde ZSMUH).
- Profilde Masraf yerleri: Aktiviteler/brm.fiyatlar planlama alanını seçin ve Maliyet muhasebesi ve kontrol için düzen klasörüne çift tıklayın. Z1-201'i ekleyin ve Klm (sıra) alanına en küçük numarayı verin; 1-201'i daha büyük bir numaraya alın. İki düzen aynı numarayı taşırsa hangisinin açılacağı belirsiz kalır.
- KP04 ile ZSMUH'u planlayıcı profiliniz olarak seçin ve Kullanıcı ana verileri düğmesiyle kaydedin. Yeşil onay işareti profili yalnızca açık oturum için ayarlar; kalıcı olması için bu düğme gerekir.
- KP26'yı açın; giriş ekranındaki düzen alanında Z1-201 görünmeli.
 |
Ekran 12: KP34 – ZSMUH profilinde Masraf yerleri: Aktiviteler/brm.fiyatlar alanı, Z1-201 sıra 1'de |
 |
Ekran 13: KP04 – ZSMUH profili |
 |
Ekran 14: KP26 başlangıç ekranı artık Z1-201 düzeniyle açılıyor |
Sık yapılan hatalar
İlk iki madde dikkat ister: Sistem bu girişleri hata vermeden kabul eder. Sorun, girilen değerin kastedilenden farklı olmasıdır ve çoğu zaman ancak KSPI beklenmedik bir fiyat hesapladığında fark edilir.
- Ondalık ayırıcıyı karıştırmak. Türkçe sistemde virgül ondalık ayırıcıdır. 2,4 milyon planlamak isterken "2.400,00" yazarsanız sistem bunu 2.400 olarak kaydeder.
- Tüketim sütunlarını tutar alanı sanmak. KP06'daki sabit ve değişken tüketim sütunları masraf tutarı değil, masraf çeşidinin planlanan tüketim miktarıdır; birimi yandaki birim sütununda görünür. Buraya 600 yazmak 600 birimlik tüketim planlar, bir masraf tutarı eklemez.
 |
Ekran 15: KP06 – sistemin kabul ettiği ama kastedilmeyen giriş: 2.400,00 sabit masraf ve 600 tüketim |
- KSPI'yı doğrudan gerçek modda çalıştırmak. Plan masrafı eksikse elle girilmiş fiyatların üzerine sıfır ya da düşük bir fiyat yazılır. Önce deneme modunda çalıştırın.
- Gösterge 3 ile fiyatı elle girip kontrol etmemek. Sistem, plan masrafı ile plan miktarı × fiyat tutarının birbirini tutup tutmadığını kontrol etmez. Masrafın bir kısmı dağıtılmadan masraf yerinde kalabilir.
- Ayrıştırma kuralı olmadan birden fazla aktivite türü planlamak. Eşdeğerlik sayıları 1:1:1 kalırsa masraf aktivite hacmine bakılmadan eşit bölünür ve gerçekçi olmayan fiyatlar çıkar.
- Düzeni yaratıp planlayıcı profiline atamamak. Bu durumda düzen var olur ama planlama ekranında hiç açılmaz.
ECC'den farklar
- Planlama ekranları değişmedi. KP06, KP26, KP46, KSPI, Report Painter düzenleri ve planlayıcı profilleri ECC'dekiyle aynı mantıkta çalışır.
- Fiili ve plan veri artık ayrı yerlerde. S/4HANA'da fiili masraflar Evrensel Kayıt tablosu ACDOCA'da tutulur. KP işlemleriyle girilen klasik plan verisi ise ACDOCA'ya yazılmaz, klasik CO plan tablolarında kalır.
- Fiori raporları farklı bir plan kaynağı kullanır. Yeni nesil planlama (SAP Analytics Cloud) ve Fiori plan/fiili uygulamaları ACDOCP tablosunu okur. KP ile girilen plan, klasik Report Painter raporlarında görünür; Fiori uygulamalarında görünmeyebilir.
- KSPI ACDOCA'ya kayıt atmaz. Yalnızca fiyatı belirler. Bu fiyatla değerlenen fiili aktivite dağıtımları ve üretim onayları ise ACDOCA'ya yazılır.
Özet
- Plan aktivite fiyatı, plan masrafının plan aktivite miktarına bölünmesiyle bulunur. KSPI bu hesabı yapar, ama doğru masraf ve miktar ona önceki adımlarda verilmelidir.
- KSPI'nın sıfır fiyat getirmesi çoğu zaman bir hata değil, eksik masraf planlamasının işaretidir.
- Aktiviteden bağımsız masraf her zaman sabittir ve aktivite türleri arasında ayrıştırılır. Ayrıştırma kuralı yoksa eşdeğerlik sayıları belirleyicidir.
- Kendi planlama düzeninizi standart düzenden kopyalayarak yaratın ve planlayıcı profiline atamayı unutmayın.
Kaynakça
- Stoil Jotev, Configuring SAP S/4HANA Finance, 3. baskı, SAP PRESS, 2025 – Bölüm 11.4, Planlama.
- SAP Help Portal, masraf yeri muhasebesi ve planlama dokümantasyonu (help.sap.com).
SAP ve SAP S/4HANA, SAP SE'nin ticari markalarıdır. Bu yazıdaki ekranlar bir sandbox sistemden alınmıştır, gerçek şirket verisi içermez.
YORUMLAR