Belge ayrıştırmada kalıtım testi: iki iş alanlı FB60 faturası, iş alanı girilmeden F-53 ile ödendi; sistem iş alanını faturadan alıp ödemeyi böldü.
Belge ayrıştırmada kalıtım (aktarım) testi: iki iş alanına dağılan bir satıcı faturası ve hiçbir satırına iş alanı girilmeden kaydedilen ödemesi. Sistem iş alanını faturadan bulup ödemeyi kendisi bölüyor mu?
Bu yazı ECC 6.0 EhP8, Yeni Genel Muhasebe üzerinde yazıldı. Kullanılan işlemler FB60 ve F-53; belge ayrıştırma yöntemi SAP standardı 0000000012.
Neden bu test?
Önceki yazıda (Belge Ayrıştırma (Document Splitting): Tüm Yönleriyle) iş alanı bazında bilanço için belge ayrıştırmayı nasıl kurduğumuzu anlattım. Kurgunun özü şuydu: ayrıştırma karakteristiği iş alanı (GSBER), hem sıfır bakiye hem zorunlu; yöntem SAP'nin standart 0000000012'si; kalıtım (aktarım) açık; ayrıştırma sabiti tanımlı değil.
Kâğıt üzerinde güzel bir kurgu, ama asıl sınav günlük işin kendisinde. Bir satıcı faturası birden fazla iş alanına ait masraf içeriyorsa, gider satırlarına iş alanını kullanıcı girer; sorun yok. Peki o faturayı öderken ne olacak? Ödeme belgesinde yalnız iki satır var: satıcı ve banka. Ödemeyi giren kişi faturanın hangi iş alanlarına dağıldığını bilmez, bilmesi de beklenmemeli. Otomatik ödeme programı (F110) ya da elektronik hesap özeti gibi ekransız kayıtlarda ise iş alanı girecek bir kullanıcı zaten yok.
Bu yazıda tam bu durumu sınıyoruz: iki iş alanına dağılan bir satıcı faturası, ardından hiçbir satırına iş alanı girilmeden kaydedilen bir ödeme. Beklentimiz, sistemin iş alanını faturadan bulup ödeme belgesini kendi kendine bölmesi.
Senaryo
- Satıcı: Marmara Çelik San. A.Ş. (3000000), mutabakat hesabı 0320000000 Satıcılar – yerli, ödeme koşulu 30 gün net.
- Fatura: 10.000 TRY + %20 KDV = 12.000 TRY. Masrafın 6.000 TRY'si iş alanı 1000 Makine Üretimi, 4.000 TRY'si iş alanı 2000 Yedek Parça ve Servis.
- Ödeme: 12.000 TRY, 0102010000 Mevduat hesabı banka 1'den, faturayı denkleştirerek.
Adım 1: Faturayı girin (FB60)
Başlıkta satıcı, fatura ve kayıt tarihi, referans (fatura numarası), toplam tutar ve vergi kodu V3 (%20 indirilecek KDV) giriliyor. Vergiyi hesapla işaretli. Enjoy ekranında bu işaret açıkken kalem tutarları brüt (KDV dahil) girilir: 7.200 ve 4.800. Sistem KDV'yi her kalemin içinden ayırır.
 |
Ekran 1: FB60: iki gider kalemi, her birinde kendi iş alanı. Satıcı satırına iş alanı girilmiyor. |
Dikkat edin: kullanıcı iş alanını yalnız gider satırlarına giriyor. Satıcı satırı ve KDV satırı ekranda bile görünmüyor; onları sistem üretiyor.
Simülasyon: satıcı ve KDV satırları nasıl bölünüyor?
Kaydetmeden önce Simüle et ile genel defter görünümüne bakmak, ayrıştırmanın ne yaptığını görmenin en kısa yolu:
 |
Ekran 2: Defteri kebir simülasyonu: tek satıcı satırı 7.200 / 4.800, KDV satırı 1.200 / 800 olarak bölünmüş. |
Girişte tek satır olan 12.000 TRY'lik satıcı alacağı, gider satırlarının oranında iki iş alanına bölünmüş. KDV de aynı şekilde. Neden ve nasıl bölündüğünü Uzman kip gösteriyor:
 |
Ekran 3: Uzman kip: KR belge türü → iş hareketi 0300 (fatura); satıcı ve KDV satırları "temel satırlara göre dağıtım". |
Okunması gerekenler:
- İş hareketi 0300 / 0001: KR (satıcı faturası) belge türü, ayrıştırma ayarlarında bu iş hareketine sınıflandırılmış. Hangi kuralın uygulanacağını bu belirler. (Ekranda "Ticari işlem" ve "Ticari işlem varyantı" olarak görünür.)
- Kalem kategorileri: 653 gider hesabı 20000, 191 KDV 05100, 320 satıcı 03000. Bunlar hesap bazında bir kez tanımlanır (her hesabın ayrıştırma açısından "ne tür bir satır" olduğu).
- Temel satırlar: 0300 kuralı 03000 (satıcı) ve 05100 (KDV) satırlarını, 20000 (gider) satırlarını temel alarak bölüyor. Satıcı satırının temel satırları 3 ve 5 (iş alanı 1000), 4 ve 6 (iş alanı 2000).
Kaydedilen belgenin genel defter görünümü:
Satıcı faturası 1900000000 · BPB: TRY · UPB: TRY · kur 1,00000
| Hesap | BPB Borç | BPB Alacak | UPB Borç | UPB Alacak |
|---|---|---|---|---|
| 0653000000 Komisyon giderleri – İA 1000 | 6.000,00 | 6.000,00 | ||
| 0653000000 Komisyon giderleri – İA 2000 | 4.000,00 | 4.000,00 | ||
| 0191000000 İndirilecek KDV – İA 1000 | 1.200,00 | 1.200,00 | ||
| 0191000000 İndirilecek KDV – İA 2000 | 800,00 | 800,00 | ||
| 0320000000 Satıcılar – yerli – İA 1000 | 7.200,00 | 7.200,00 | ||
| 0320000000 Satıcılar – yerli – İA 2000 | 4.800,00 | 4.800,00 |
BPB: belge para birimi, UPB: ulusal (yerel) para birimi. Belge TRY olduğu için iki sütun aynı.
Her iş alanı kendi içinde denk: 1000'de 6.000 + 1.200 = 7.200, 2000'de 4.000 + 800 = 4.800. Belge 1900000000 numarasıyla kaydedildi.
 |
Ekran 4: Fatura kaydedildi. |
Adım 2: Ödemeyi girin (F-53), iş alanını boş bırakarak
F-53 başlığında banka hesabı, tutar ve denkleştirilecek satıcı giriliyor. Banka verileri bloğunda bir İş alanı alanı var; onu bilerek boş bırakıyoruz.
 |
Ekran 5: F-53 başlığı: banka 0102010000, tutar 12.000, satıcı 3000000. İş alanı boş. |
Açık kalemler ekranında faturanın satıcı kalemi tek satır olarak ve iş alanı boş geliyor:
 |
Ekran 6: Açık kalemler: 12.000 TRY tek satır, iş alanı sütunu boş. "Tayin edilmeyen" 0,00. |
Bu şaşırtıcı görünebilir; faturayı kaydederken satıcı satırının bölündüğünü görmüştük. Açıklama, SAP'nin iki ayrı görünümü olması: açık kalem listesi giriş görünümünü (BSEG) gösterir; kullanıcının girdiği satıcı satırı tek satırdı ve iş alanı yoktu. Bölünmüş hali genel defter görünümünde ve ayrıştırma bilgi tablosunda (FAGL_SPLINFO) duruyor. Kalıtım işte bu tabloyu kullanacak.
Simülasyon: iş alanı nereden geldi?
 |
Ekran 7: Ödeme simülasyonu, genel defter görünümü: satıcı ve banka satırları 7.200 / 4.800 olarak bölünmüş. |
Ödemenin hiçbir satırına iş alanı girmedik, ama sonuç faturayla birebir aynı dağılımda. Uzman kip zinciri açıkça gösteriyor:
 |
Ekran 8: Uzman kip: KZ → iş hareketi 1000 (ödeme). Satıcı satırları "denkleştirme aracılığıyla aktarım", banka satırları "temel satırlara göre dağıtım". |
Kalıtım iki aşamada çalışıyor:
- Satıcı satırları (3 ve 4): "Denkleştirme aracılığıyla aktarım". Kaynak sütununda TR10-1900000000-2026-001 yazıyor, yani denkleştirilen faturanın 1 numaralı kalemi. Ödemedeki satıcı satırı, faturanın ayrıştırma bilgisini olduğu gibi devralıyor: 7.200 → 1000, 4.800 → 2000.
- Banka satırları (1 ve 2): "Temel satırlara göre dağıtım". Ödeme iş hareketi 1000'in kuralı, banka satırını (kalem kategorisi 04000) satıcı satırlarını temel alarak bölüyor. Temel satırlar 3 ve 4, yani bir önceki adımda iş alanını devralmış satıcı satırları.
Zincir şöyle: fatura → (denkleştirme) → ödemedeki satıcı satırı → (temel satır kuralı) → banka satırı.
Kaydedilen ödeme belgesi: iki görünüm
Ödeme 1500000000 numarasıyla kaydedildi. Giriş görünümünde kullanıcının gördüğü belge iki satır ve iş alanı yok:
 |
Ekran 9: Giriş görünümü (BSEG): satıcı 12.000 borç, banka 12.000 alacak, iş alanı boş. |
Defteri kebir görünümüne geçince ayrıştırmanın ürettiği dört satır ortaya çıkıyor:
 |
Ekran 10: Defteri kebir görünümü (0L): satıcı ve banka satırları iş alanı bazında bölünmüş. |
Ödeme belgesi 1500000000 · BPB: TRY · UPB: TRY · kur 1,00000
| Hesap | BPB Borç | BPB Alacak | UPB Borç | UPB Alacak |
|---|---|---|---|---|
| 0320000000 Satıcılar – yerli – İA 1000 | 7.200,00 | 7.200,00 | ||
| 0320000000 Satıcılar – yerli – İA 2000 | 4.800,00 | 4.800,00 | ||
| 0102010000 Mevduat hesabı banka 1 – İA 1000 | 7.200,00 | 7.200,00 | ||
| 0102010000 Mevduat hesabı banka 1 – İA 2000 | 4.800,00 | 4.800,00 |
393 sıfır bakiye hesabı hiç kullanılmadı: her iş alanı kendi borcunu kendi parasıyla ödemiş görünüyor. İş alanı bilançosu açısından tam istediğimiz sonuç.
Bunu mümkün kılan ayarlar
Kendi sisteminizde aynı sonucu almak için kontrol etmeniz gerekenler:
| Ayar | Nerede | Bizdeki değer |
|---|---|---|
| Ayrıştırma yöntemi | Belge ayrıştırmayı etkinleştir | 0000000012 (SAP standardı) |
| Karakteristik | Belge ayrıştırma karakteristikleri | GSBER, sıfır bakiye ✓, zorunlu ✓ |
| Kalıtım | Belge ayrıştırmayı etkinleştir | Aktarım (kalıtım) açık |
| Sabit | Aynı ekran | Tanımlı değil: iş alanı bulunamazsa kayıt durur, tutar bir "teknik" iş alanına saklanmaz |
| Belge türleri → iş hareketi | FI belge türlerini sınıflandır | KR → 0300/0001, KZ → 1000/0001 |
| Hesaplar → kalem kategorisi | Hesapları kalem kategorilerine sınıflandır | 653 → 20000, 191 → 05100, 320 → 03000, 102 → 04000 |
| Sıfır bakiye hesabı | Sıfır bakiye mahsuplaştırma hesabı | 0393000000 (bu testte kullanılmadı) |
Sabit tanımlamamak bilinçli bir karar. Sabit, ayrıştırmanın iş alanı bulamadığı satırlara "teknik" bir iş alanı (örneğin 9900) vermesini sağlar; kayıt hiçbir zaman kırılmaz ama sorunlar o teknik iş alanında birikir ve ay sonunda temizlenmesi gerekir. Kalıtım doğru çalıştığı sürece sabite gerek yok; bu test de bunu doğruluyor. İleride ekransız bir süreç (otomatik ödeme ya da hesap özeti) iş alanı bulamadığı için kırılırsa sabit o zaman değerlendirilecek.
Özet
- Kullanıcı iş alanını yalnız belgeyi doğuran satırlara (gider) girer; satıcı ve KDV satırları faturada temel satır kuralıyla bölünür.
- Ödemede kimse iş alanı girmez: satıcı satırı iş alanını denkleştirdiği faturadan kalıtımla alır, banka satırı da satıcı satırını temel alarak bölünür.
- Ödemede iş alanını elle girmek yanlış sonucu zorlar ve iş alanları arası aktarım satırları üretir.
- Giriş görünümü ile genel defter görünümü farklıdır; iş alanı raporları genel defter görünümünden alınmalı.
Bir sonraki adım, aynı davranışı otomatik ödeme programında (F110) ve banka hesap özetinde görmek olacak: orada iş alanı girecek bir kullanıcı hiç yok.
Bu yazı, IDES sisteminde CATR hesap planıyla kurulan TR10 şirket kodu serisinin bir parçası. Serinin diğer yazıları için TR10 etiketli yazılara bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Belge Ayrıştırma (Document Splitting): Tüm Yönleriyle
- FI Modülünde Satıcı Faturasının Girilmesi (FB60)
- FI Modülünde İş Alanı Oluşturma Süreci (OX03)
- Ana Hesap Münferit Kalem Raporlarının Görüntülenmesi (FBL3N/FAGLL03)
- Otomatik Ödeme Programının Çalıştırılması (F110)
SAP, SAP SE'nin ticari markasıdır. Bu yazıdaki ekranlar bir deneme sisteminden alınmıştır.
YORUMLAR