F.13 otomatik denkleştirme: atama alanı ve OB74 kurulumu; fatura ile hesaba ödeme farklı iş alanındaysa 393 sıfır bakiye hesabı neden devreye girer.
F.13 otomatik denkleştirmeyi sıralama anahtarı, atama alanı ve OB74 ile kurup iki senaryoda deniyoruz: fatura ile hesaba ödeme aynı iş alanındayken ve fatura iki iş alanına dağılmışken. İkincisinde sıfır bakiye hesabı 393 neden devreye giriyor, ne anlama geliyor?
Bu yazı ECC 6.0 EhP8, Yeni Genel Muhasebe ve belge ayrıştırma (iş alanı) açık bir sistemde yazıldı. Kullanılan işlemler: FK02, OB74, F-02, FBL1N ve F.13.
Bu yazıda ne var?
Önceki yazıda, iki iş alanına dağılan bir satıcı faturasını F-53 ile denkleştirerek ödediğimizde, ödeme belgesinin hiçbir satırına iş alanı girmeden SAP'nin iş alanını faturadan kalıtımla bulduğunu gördük. Ama her ödeme faturaya bağlanarak girilmez. Banka hesap özetinden gelen bir havalenin açıklaması yetersizse ya da ödeme fatura ile henüz eşleştirilememişse, ödeme satıcı hesabına açık kalem olarak kaydedilir, fatura ile sonradan denkleştirilir.
Bu yazıda iki şeyi birlikte inceliyoruz:
- Otomatik denkleştirmenin kurulumu: Fatura ile ödemeyi SAP'nin kendi kendine eşleştirip kapatması için sıralama anahtarı, tayin alanı ve OB74 nasıl birlikte çalışır.
- İş alanlarına etkisi: Aynı programla, aynı tutarla iki denkleştirmenin kıyaslanması. Fatura ile ödeme aynı iş alanındaysa denkleştirme tertemiz. Fatura iki iş alanına dağılmış, ödeme tek iş alanına girilmişse sıfır bakiye hesabı (bizde 393) devreye giriyor. Bunun neden olduğu ve ne anlama geldiği.
Kurulum: Tayin alanı ve OB74
F.13 (otomatik denkleştirme), bir hesaptaki açık kalemleri belirli alanların değerine göre gruplar. Grubun bakiyesi sıfırsa kalemleri kapatır. Hangi alanlara bakacağını OB74 söyler. Biz satıcılar için tek ölçüt seçtik: tayin alanı (ZUONR). Tayin alanını da elle değil, ana verideki sıralama anahtarıyla dolduruyoruz. Ayrıntılar aşağıdaki başlıklarda; kurulumu biliyorsanız doğrudan Bölüm 1'e geçebilirsiniz.
- [accordion]
- Sıralama anahtarı 009: tayin alanı referanstan dolsun
-
Satıcı ana verisinde (FK01/FK02, şirket kodu verileri → Hesap yönetimi) Sıralama anahtarı = 009 "Harici belge no.". Bu anahtar, belge başlığındaki Referans alanını (fatura numarası) satıcı satırının Tayin alanına kopyalar. Faturada da ödemede de referansa aynı fatura numarası yazılırsa iki kalem aynı tayin değerini taşır.
Tayin alanı kullanıcı boş bıraktığında belge kaydedilirken türetilir. Simülasyonda boş görünmesi normaldir; kaydedilen belgede dolu gelir. Satıcı satırlarında MCS-2026-0002 (referans), ana hesap satırlarında ise 20261114 görülüyor (çünkü ana hesapların sıralama anahtarı 001-Kayıt tarihi):
Ekran 1: Fatura 1900000001, giriş görünümü: satıcı satırında atama = referans.
Ekran 2: Hesaba ödeme 1500000001: satıcı satırında aynı atama değeri. - OB74: denkleştirme ölçütü
-
OB74 (tablo TF123), hesap planı ve hesap türü bazında F.13'ün gruplama ölçütlerini tutar. Müşteri (D) ve satıcı (K) satırlarında hesap aralığı ana hesap değil, müşteri/satıcı numarası aralığıdır; bütün numaraları kapsayacak şekilde girdik. Ölçüt olarak yalnızca ZUONR girdik. Çünkü; örneğin belge numarası fatura ile ödemede zaten farklı olduğu için bir ölçüt olamaz; mali yıl ölçütü ise yıl dönümünde geç ödenen faturaların eşleşmesini engeller.
Ekran 3: TF123: CATR için D, K ve S satırları, ölçüt ZUONR. - F.13 seçim ekranı ve deneme çalıştırması
-
Şirket kodu, mali yıl, Satıcıları seç ve satıcı numarası ile denkleştirme tarihi ve dönem girilir önce Deneme çalıştırması işaretli olarak çalıştırılır. Çıktıda denkleştirilebilir ve denkleştirilemeyen belgelerin listesi görülür.
Ekran 4: F.13 seçim ekranı.Deneme çalıştırması doğrulamaları ve bazı kayıt kontrollerini çalıştırmaz. Denemede yeşil görünen bir grup gerçek kayıtta yine de reddedilebilir; sonucu her zaman gerçek çalıştırmanın günlüğünden kontrol edin.
Bölüm 1: Fatura ve ödeme aynı iş alanında
Marmara Çelik'ten 2.400 TRY'lik (2.000 + %20 KDV) tek iş alanlı bir fatura geldiğini düşünelim: gider satırının İA 1000 olsun. Fatura tek iş alanlı olduğu için FI bu iş alanını satıcı satırının giriş görünümüne (BSEG) de yazar. Senaryomuzda satıcıya yapılan ödeme F-02 ile kaydediliyor, ödeme kaydı anında herhangi bir denkleştirme yapılmıyor: satıcı satırı (kayıt anahtarı 25) İA 1000, banka satırı (50) 0102010000.
Sonrasında satıcının açık kalemlerinde (FBL1N) fatura ve ödeme iki kalem olarak, aynı tayin değeriyle yer aldı:
 |
Ekran 5: FBL1N: fatura ve hesaba ödeme açık, atama MCS-2026-0002, toplam 0. |
F.13 deneme çalıştırması iki kalemi tek grupta buldu; gerçek çalıştırma 100000010 numaralı denkleştirme belgesini kaydetti:
 |
Ekran 6: F.13 deneme: grup MCS-2026-0002, bakiye 0. |
 |
Ekran 7: F.13 gerçek çalıştırma: denkleştirme belgesi 100000010. |
Denkleştirme belgesinin kendisine bakmakta fayda var:
 |
Ekran 8: Denkleştirme belgesi 100000010: satıcı hesabına iki satır (27 / 37), tutar sıfır. |
Klasik defteri kebirde, bakiyesi sıfır olan bir denkleştirme belgesinde satır olmaz; yalnız başlık oluşur. Belge ayrıştırma aktifken SAP, denkleştirilen kalemlerin iş alanı bilgisini taşımak için satıcı hesabına sıfır toplamlı aktarım satırları (kayıt anahtarı 27 ve 37) yazar. Burada iki kalem de 1000'de olduğu için aktarım 1000'den 1000'e gerçekleşiyor. Başka bir satır gerekmiyor.
Bölüm 2: Fatura iki iş alanında, ödeme tek iş alanında
Şimdi aynı senaryoyu gerçek hayatta en sık karşılaşılan haliyle tekrarlıyoruz. Fatura 12.000 TRY, iki iş alanına dağılmış (önceki yazıdaki fatura ile aynı yapı):
 |
Ekran 9: Fatura 1900000002, genel defter görünümü: satıcı alacağı 7.200 (İA 1000) / 4.800 (İA 2000). |
Ödeme yine hesaba kaydediliyor. Ödeme hiçbir faturayı denkleştirmediği için kalıtım yok; satıcı satırına bir iş alanı vermek zorunlu (boş kalırsa ayrıştırma "zorunlu karakteristik" kuralıyla kaydı durdurur). Ödemeyi giren kişi faturanın dağılımını bilmiyor ve tamamını 1000'e yazıyor:
 |
Ekran 10: Hesaba ödeme 1500000002: 12.000 TRY'nin tamamı İA 1000. |
Bu noktada satıcı hesabı toplamda sıfır, ama iş alanı bazında değil:
| İş alanı | Fatura (alacak) | Ödeme (borç) | Net |
|---|---|---|---|
| 1000 | 7.200,00 | 12.000,00 | 4.800,00 borç (fazla ödenmiş görünüyor) |
| 2000 | 4.800,00 | – | 4.800,00 alacak (ödenmemiş görünüyor) |
| Toplam | 12.000,00 | 12.000,00 | 0,00 |
 |
Ekran 11: FBL1N: giriş görünümünde iki kalem, aynı atama değeri. |
Denkleştirme ve 393
F.13 iki kalemi aynı atama değeri üzerinden tek grupta buldu ve 100000011 ile denkleştirdi:
 |
Ekran 12: F.13 gerçek çalıştırma: denkleştirme belgesi 100000011. |
 |
Ekran 13: 100000011, defteri kebir görünümü: satıcı aktarım satırları ve 393 satırları. |
Belgede iki tür satır var: satıcı hesabına aktarım satırları (27 / 37) ve sıfır bakiye hesabına (0393000000 Merkez/şube cari hesabı) iki satır. Ayrıştırma, her iş alanını kendi içinde dengelemek için 393'ü kullanmış: 1000'de borç 4.800, 2000'de alacak 4.800.
Karşılaştırma: iki denkleştirme belgesi
Aynı program, aynı satıcı, ikisi de sıfır tutarlı denkleştirme. Fark yalnız faturanın ve ödemenin iş alanlarında. İki belgeyi sekmeler arasında geçiş yaparak karşılaştırabilirsiniz:
- [tab]
- Aynı iş alanı (100000010)
-
Ekran 8: Denkleştirme belgesi 100000010: satıcı hesabına iki satır (27 / 37), tutar sıfır.
Yalnız aktarım satırları, ikisi de İA 1000. 393 yok. Fatura ve ödeme tek iş alanlı olduğu için bu belgenin giriş görünümü genel defter görünümüyle aynı satırları gösterir.
- Farklı iş alanları (100000011)
-
Ekran 13: 100000011, defteri kebir görünümü: satıcı aktarım satırları ve 393 satırları.
İA 1000: borç 7.200 (satıcı) + 4.800 (393) = 12.000, alacak 12.000 (satıcı). İA 2000: borç 4.800 (satıcı), alacak 4.800 (393). Satıcının her iki iş alanındaki bakiyesi sıfırlanıyor; aradaki fark 393 ile dengeleniyor ve her iş alanı kendi içinde denk.
393 ne söylüyor?
- İA 1000'de 393 borç 4.800: "1000'in 2000'den 4.800 TRY alacağı var."
- İA 2000'de 393 alacak 4.800: "2000'in 1000'e 4.800 TRY borcu var."
Ekonomik gerçeklik tam bu: 2000'in satıcıya olan borcu, 1000'in ödemesiyle kapandı. 393'ün toplamı her zaman sıfır; dönem sonunda FAGLB03'te iş alanı kırılımı iş alanları arasındaki net borçlanmayı gösterir. İş alanı bilançosunda bu bir "şube cari" kalemi gibi durur: hata değil, bilgi.
Önceki yazıdaki senaryoyla karşılaştırınca ders netleşiyor:
| Ödeme biçimi | Ödeme satırının iş alanı | 393 |
|---|---|---|
| Faturayı denkleştirerek (F-53) | Faturadan kalıtımla, fatura oranında | Kullanılmaz |
| Hesaba ödeme + sonra denkleştirme (F-02 + F.13) | Kullanıcının girdiği tek iş alanı | Fark kadar kullanılır |
Hesaba ödemede iş alanını "doğru" girmek çoğu zaman mümkün değil, çünkü ödeme anında hangi faturaların kapanacağı bilinmiyor. Bu yüzden 393 kırılımı bir hata göstergesi değil, iş alanları arası finansmanın kaydı. Ama ödemenin mümkün olduğunda faturaya bağlanarak girilmesi (ya da otomatik ödeme programıyla yapılması), iş alanı bilançosunu daha temiz tutar.
Özet
- Sıralama anahtarı 009 atama alanını referanstan doldurur; OB74'te satıcılar için ölçüt ZUONR. F.13 fatura ile hesaba ödemeyi bu alandan eşleştirir.
- Ayrıştırma aktifken sıfır tutarlı denkleştirme belgeleri bile satır içerir: iş alanı bilgisini taşıyan aktarım satırları (27 / 37).
- Fatura ile ödeme aynı iş alanındaysa denkleştirme yalnız aktarım satırlarından oluşur. Farklıysa sıfır bakiye hesabı (393) her iş alanını dengeler.
Bu yazı, IDES sisteminde CATR hesap planıyla kurulan TR10 şirket kodu serisinin bir parçası. Serinin diğer yazıları için TR10 etiketli yazılara bakabilirsiniz.
İlgili yazılar
- Belge Ayrıştırmada Kalıtım: Ödemede İş Alanı Nereden Gelir?
- Belge Ayrıştırma (Document Splitting): Tüm Yönleriyle
- FI Modülünde Satıcı Denkleştirme İşlemi (F-44)
- FI Modülünde Satıcı Münferit Kalem Listesi (FBL1N)
- Satıcı Ödemesinin Genel Kayıtla Girilmesi (F-02)
SAP, SAP SE'nin ticari markasıdır. Bu yazıdaki ekranlar bir deneme sisteminden alınmıştır.
YORUMLAR